Rijtuigenbuurt – Nieuwegein

Opdrachtgever: Mitros (en voor prijsvraag Stimuleringsfonds voor Architectuur)
Opdracht: Revitalisatie woonwijk jaren ’70; schetsontwerp afgerond, VO+ in bewerking
Programma: 260 woningen + stedenbouwkundige ingrepen
Samenwerking: WE-architecten

Bloemkoolwijken, een nieuw chapiter
Ooit hét ideaal van een vitale leefbare wijk, lijkt nu te zijn ondergesneeuwd door auto’s, schuttingen en een toestroom van nieuwe bewoners. Het woonerf uit de jaren ´70 is getransformeerd van een collectief verblijfsgebied naar een openbaar parkeerterrein. De publieke ruimte die ooit bedoeld was voor recreatie en ontmoeting, dient slechts als doorgangsroute en parkeerplaats en bewoners trekken zich meer en meer terug binnen hun eigen kavel. De publieke ruimte wordt eerder als last dan baat ervaren. De Rijtuigenbuurt in Nieuwegein is een voorbeeld van een bloemkoolwijk waar de scheiding tussen het privé, publieke en collectieve domein onduidelijk is, waardoor de relatie tussen de woning en de leefomgeving vertroebelt. Bovendien versterkt de mix van strokenbouw en erven de onsamenhangende structuur.

Plan van aanpak
1. Placemaking: verscheidenheid binnen de wijk tot uiting laten komen in de plek-specifieke aanpak van verschilldende erven.
2. Proces: geen traditioneel lineair proces, maar de plek met haar direct omwonenden centraal in het proces.
3. Power of 10: een goede wijk wordt gevormd door minstens 10 kwaliteiten, en verder ingezoomd heeft iedere goede plek ook 10 dingen te bieden of 10 redenen om er te zijn.

Zonder in de val van de jaren ’70 van een opgelegde collectiviteit te trappen, hebben we de ambitie om de collectieve en publieke plekken van nieuwe betekenis, vorm en beheer te voorzien. Het is tijd is om de relatie tussen de woning en de leefomgeving te herstellen. Integratie van wonen, recreatie en de auto moet op zo’n manier gebeuren dat het niet ten koste gaat van de leefbaarheid van de erven. Ons voorstel gaat over How to Grow Good Bloemkool.
 
Concept Woningaanpak
Drie verschillende typologiën eigendom Mitros, verspreid door de wijk. De Rijtuigenbuurt in Nieuwegein is nu een grijze wijk, in zowel openbare ruimte als bebouwing. De bijnaam van de wijk is dan ook Betonbuurt. Gespikkeld bezit bemoeilijk een totale make-over, maar kan ook als inspiratiebron gelden voor de nieuwe woningaanpak. Het randgroen is een ander karakter welke de wijk in de toekomst kan kleuren. Kopgevels spelen een dominante rol in de verschijning van de gehele wijk. Onderhoud van de openbare ruimte is problematisch, maar onderhoud van privé-groen is vaak goed op peil.

Concept Stedenbouw
Verhelderen: De Rijtuigenbuurt is opgebouwd uit allerlei subbuurten, dit is een kwaliteit die wij willen versterken. De Rijtuigenbuurt zou een mozaïek van plekken moeten worden. Om het geheel samen te houden is een duidelijke en leesbare structuur nodig in de openbare ruimte. Duidelijker onderscheid is hierbij een devies

Verbinden: De Rijtuigenbuurt ligt op een prominente plek binnen Nieuwegein, aan de stadsentree en naast het stadscentrum. Aantrekkelijke verbindingen brengen het stadshart nog dichterbij en zorgen voor minder overlast. Tevens zou er een grotere verbinding moeten worden gerealiseerd met het bestaande groen.

Verbijzonderen: De Rijtuigenbuurt kenmerkt zich nu door veel hetzelfde. Belangrijk is om specifieke plekken te verbijzonderen. Het specifiek vormgeven van het centrale buurtplein is hierin belangrijk. Tevens willen we door de herstructurering van parkeerplaatsen enkele nieuwe bijzondere plekken introduceren. Deze plekken zouden ook als middel moeten dienen om de verantwoordelijkheid van de bewoners met de openbare ruimte te vergroten.

Voorstellen voor verschillende stedenbouwkundige ingrepen en bijzondere functies:

Fietspad: zorgt voor de noodzakelijke aantakking vanuit de buurt op de hoofdfietsroute.
Plekcreatie: door de parkeerstructuur aan te passen, parkeren ook koppelen aan de buurtontsluitingsweg, ontstaat de mogelijkheid bestaande parkeervelden in te richten tot bijzondere plekken. Invloed en betrokkenheid van de bewoners op de plek vergroot het verantwoordelijkheidsgevoel voor de openbare ruimte.

De Buurtkamer: aan de stadsasgelegen bij de Karosbrug een plek om te ontmoeten en uit te wisselen, wellicht om te werken want de Rijtuigenbuurt zit vol met ZZP-ers. De volkstuinen in de groenzone met kassen die tevens als geluidsscherm functioneren. Geen hoge wal, dus de bomen kunnen blijven.

De Stadskas; welkom in duurzaam Nieuwegein
De voetbalsoos; een plek voor jongeren creëren vermindert overlast in de buurt

Openbare ruimte: Specifiek aan een bloemkoolwijk, en dus ook de Rijtuigenbuurt, is de verweving van de openbare ruimte en de bebouwing. Het ene opknappen zonder het andere zal een gemiste kans zijn. Tevens is het noodzakelijk dat er een sterke relatie ontstaat tussen de positionering van specifieke ingrepen in de woningen en de visie op de openbare ruimte. De gemeente is zich hier terdege van bewust en is bezig, samen met Mitros en Jutphaas, een gebiedsvisie op te stellen. De Rijtuigenbuurt speelt hierin een prominente rol, temeer omdat de ingrepen die tijdens de ontwerpwedstrijd door ons bedacht zijn, overgenomen worden in deze gebiedsvisie. Mitros heeft ons gevraagd om deze gedachtes verder uit te werken, ondermeer ter onderbouwing van de ingrepen in de woningen en overgangen naar de openbare ruimte.